DOP – Dioktil Ftalat

Temel Bilgiler

• CAS No: 117-81-7
• EINECS No: 204-211-0
• Molekül Ağırlığı: 390.564 g/mol
• Kimyasal Formül: C₂₄H₃₈O₄

Fiziksel Özellikleri

• Genel özellikler: Renksiz, yağlı sıvı
• Koku: Kokusuz
• Yoğunluk: 0.99 g/cm³
• Kaynama Noktası: 385°C
• Erime Noktası: -50°C
• Parlama Noktası: 216°C
• Buhar Basıncı: 0.01 mmHg (20°C)
• Çözünürlük (suda): Neredeyse çözünmez
• Kırılma İndisi: 1.4870 nD

Genel Özellikleri

DOP yağı olarak da bilinen Bis(2-etilheksil) ftalat, sert plastiklere esneklik kazandırmak için kullanılan ftalatlar sınıfının en yaygın üyesidir. Renksiz bir sıvıdır ve suda çözünmez, yağda çözünür. Uygun maliyeti sebebiyle plastik üretiminde yaygın olarak kullanılmasına rağmen, sağlık açısından ciddi zararlı etkileri nedeniyle bazı uygulamalarda yasaklanmış veya kısıtlanmıştır.

Üretimi

DOP yağı, endüstriyel olarak ftalik anhidritin 2-etilheksanol ile reaksiyonu sonucu elde edilir. Kiral bir bileşiktir ve rasemik karışım halinde üretilir.

Kullanım Alanları

DOP yağı, düşük maliyeti ve uygun teknik özellikleri sayesinde özellikle PVC üretiminde yaygın olarak kullanılır. Sert plastikleri yumuşatmak için masa örtülerinden duş perdelerine, bahçe hortumlarından oyuncaklara kadar birçok plastik üründe %1 ile %40 oranında bulunabilir. Ayrıca oda spreyleri ve kozmetik ürünlerinde koku taşıyıcı olarak, tıbbi ürünlerde ve gıda ambalajlarında da plastikleştirici olarak yer alır. 2000’li yılların başlarına kadar tekstilde dispergatör olarak da kullanılmıştır.

Güvenlik Önlemleri ve Zehirlilik Durumu

DOP yağı hormonal dengeye ciddi zararlar verir. Özellikle erkeklerde üreme bozukluklarına neden olabilir. Çalışanlar üzerinde yapılan araştırmalarda sperm kalitesi ve DNA bütünlüğünde bozulmalar gözlemlenmiştir. Hayvan deneyleri, hamilelikte maruz kalınmasının bebek gelişimini olumsuz etkilediğini göstermiştir. Düşük konsantrasyonlarda bile kalp ve böbrek üzerinde toksik etkilere sahiptir; kadınlarda kist oluşumuna neden olabilir. Aynı zamanda kanserojen olarak sınıflandırılmıştır.

Çevre açısından da son derece zararlıdır; su canlılarının üreme sistemini olumsuz etkiler ve doğada uzun süre bozunmadan kalabilir. Bu nedenle asla şehir şebekesine verilmemeli, özel arıtma işlemleri ile bertaraf edilmelidir.